Ana SayfaMakaleYutma Bozukluğu (Disfaji) Nedir? Yutma Terapisi

Yutma Bozukluğu (Disfaji) Nedir? Yutma Terapisi

Yutma, ağıza alınan besinin ağıza alındıktan sonra mideye ulaşmasını sağlayan fizyolojik bir süreçtir. Bu süreçte çeşitli kas ve sinirlerin sistematik olarak çalışmaktadır. Bu sistematiği etkileyen hastalıklar sonucu yutma bozukluğu (disfaji) görülebilmektedir.

Yutma Bozukluğu (Disfaji) Nedenleri Nelerdir?

İnme, nörodejeneratif hastalıklar, serebral palsi, kulak burun boğaz (KBB) hastalıkları, uzun süre yoğun bakım ünitesinde kalmak, psikolojik nedenler, kanser gibi durumlarda disfaji görülebilmektedir. Disfajinin gerçek yaygınlığı pek bilinmemekle birlikte 50 yaş üstü bireylerde %16-22 arasındadır. Kadınlarda erkeklerden daha sık görülmektedir.

Yutmanın Fazları

Oral Faz: İstemli bir fazdır. Besin ağıza alındıktan sonra diş ve dil yardımı ile besinin öğütülmesi ve yutağa iletilmesi sağlanmaktadır. Dudak, dil veya yanaklarda kas güçsüzlüğü, kaslara sinir girdisinin az olması veya olmaması sonucu bolusun (besin) yutağa götürülememesi, çiğnemenin yapılamaması, besinin ağızda tutulamaması yutmanın başlamasını geciktirir veya yutmayı gerçekleştiremez.

Pharingeal Faz: İstemsiz fazdır. İlk olarak nasopharynx’in (yumuşak damak) kapatılması ile bolusun pharynx’e gitmesini sağlar. Pharynx kaslarında oluşan bir sorun ile bolusun solunum yoluna kaçışı olabilir.

Özofageal Faz: İstemsiz fazdır. Bolusun pharynxten peristaltik hareketlerle mideye iletilmesini sağlar. Bu peristaltik hareketin bozulması sonucu bolusun mideye iletilmesinde gecikme ve iletilememesi şeklinde sorunlara neden olmaktadır.

Yutma Bozukluğu (Disfaji) Belirtileri

  • Besinin ağızdan akması
  • Besinin burundan gelmesi
  • Öksürme
  • Boğulma
  • Besinin boğazda kalması
  • Katı besinlerden kaçınma
  • Kilo kaybı
  • Akciğer enfeksiyonları
  • Dil ve konuşma bozukluğu
  • Dehidrasyon

Teşhis

Disfajinin, besinleri parçalama ve yutmadaki zorluktan kaynaklı olarak yiyeceklerden kaçınma, sosyal ortamlardan uzaklaşma, dehidrasyon, beslenme yetersizliği, besin ve içeceklerde keyif almamak gibi etkileri görülmektedir.

Dil ve konuşma terapistleri ile KBB hekimleri birlikte değerlendirme yapmaktadırlar. Tanı yaklaşımları hastada görülen semptomlara göre değişmektedir. İlk hikaye alınır ve fizik muayene yapılır. Oropharenx, diş yapısı, çene yapısı, kasların değerlendirilmesi önemli ipuçlarını vermektedir. Endoskopi, manometrik değerlendirme, bu değerlendirme sonrasında devam ederse baryum kaplı tablet veya yiyeceklerin yutulması ile radyografi çekilmektedir.

Medikal Tedavi

İlk olarak altta yatan rahatsızlığı bulmak ve tedavisini yapmak gerekir. Hekim gerekli görürse cerrahi yapılabilmektedir. Tedavi için birçok alanın birlikte çalışması gerekir.

Yutma Terapisi

  • Kişinin vücut kütle indeksine (VKİ) göre gerekli kalorinin alınması için çalışılmalıdır. İlk amaç güvenli şekilde besinin oral yoldan alınmasıdır. Bunun için gerekli kasların kuvvetlendirilmesi ve sinirlerin uyarılması gerekir. Kişiye uygun yutma stratejileri ve pozisyonlamalar öğretilmelidir.
  • Postüral Değişiklikler: Kişinin baş ve vücut pozisyon değişikliği ile aspirasyonu %75-80 oranında azalmaktadır. Bazı nörolojik ve yapısal bozukluklarda postüral değişiklikler aspirasyonu engellemek ve yutmayı fasilite etmek için kullanılmaktadır.
  • Direkt Terapi: Hastanın durumuna göre katı veya sıvı besin verip yutma öğretilmelidir. İlk önce hava yolunu tıkamayan besinler ile başlanılmalıdır. Pozisyonlama gerekli ise pozisyonlama yapılır ve hastaya öğretilir. Besin kaçması ihtimali için öksürme kuvvetlendirilmelidir. 
  • İndirekt Terapi: Besin veya sıvı verilmeden salya ile yutma eğitimi yapılmaktadır. 
  • Protez: Ağız-çene kısmında herhangi bir eksikliği desteklemek için protez kullanılabilmektedir. Besinin ağızda daha kolay hareketi sağlanır ve yutma kolaylaşabilir.
  • Nöromusküler Elektriksel Uyarım: Yutmayı sağlayan kasları uyararak kuvvetlenmelerini sağlamak için yapılabilir.
  • Besini çiğneme, yutma, ağızda tutma ve yutağa gönderme sağlamak için eğer gerekli ise dil eğitimi verilmelidir.
  • Kinezyo bant ile işlev gören kasların desteklenmesi ve kasların kuvvetlendirilmesi sağlanmaktadır.

Referanslar:

  1. Alghadir, A. H., Zafar, H., Al-Eisa, E. S., & Iqbal, Z. A. (2017). Effect of posture on swallowing. African health sciences, 17(1), 133-137.
  2. Johnston, B. T. (2017). Oesophageal dysphagia: a stepwise approach to diagnosis and management. The lancet Gastroenterology & hepatology, 2(8), 604-609.
Merve Koyuncu
Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon bölümünü bitirdim. Çeşitli eğitimler ile kendimi geliştirerek fizyoterapist olarak devam etmekteyim.

SOSYAL MEDYA

338BeğenenlerBeğen
8,635TakipçilerTakip Et
1,851TakipçilerTakip Et

POPÜLER YAZILAR

SON PAYLAŞILAN YAZILAR