Ana Sayfa Makale Yaşlılarda Denge Problemleri ve Düşme Riskleri

Yaşlılarda Denge Problemleri ve Düşme Riskleri

Düşmeler, önemli morbidite ve mortalite nedenidir. Yaşlı yetişkinlerde ise düşme ölümcül ve ölümcül olmayan yaralanmaların önde gelen nedenidir. Kadınlarda erkeklere göre düşme sonucu yaralanmalar daha sık görülmektedir. Yaşa bağlı olarak; 65-74 yaşları arasında %26,7, 75-84 yaşları arası %29,8 ve 85 yaş ve üstü kişilerde %36,5 düşme oranı görülmektedir. 

Hasta Değerlendirme ve Düşme Riskleri

  • Yürüme ve Denge Bozuklukları

Yürümede denge bozukluğu, yaşlı yetişkinlerde düşmenin en yaygın nedenleri arasındadır ve bunun sonucunda yaralanma, sakatlık, bağımlı olma ve yaşam kalitesinin azalmasına neden olmaktadır. Yürümede denge bozukluklarının erken belirlenmesi ile uygun tedaviler ile disfonksiyonu ve oluşabilecek bağımsızlık kaybını önlenebilir. Anormal yürüyüş görülme prevelansı yaşla birlikte, akut hastane ortamında ve uzun süreli bakım merkezlerinde yaşayanlarda daha fazla görülmektedir.

  • Kognitif Bozukluk

Tanıya bakılmaksızın bilişsel bozukluk düşme için risk faktörüdür. Demansı olan ve bilişsel bozulması olan yaşlı yetişkinlerde düşme prevalansı artmıştır. Hafif bilişsel sorunları olan yetişkinlerde erken tedaviler ile düşmelerde azalma görülmektedir. Bu popülasyon erken tedaviye alınmazsa yüksek fonksiyonel düşüş riski altındadır ve önemli komorbiditeler görülebilir. Uzun süreli hastaneye yatış, güven kaybı ve azalan aktiviteler sonucu düşme riski artmaktadır. Yaşlılarda bilişsel değerlendirme mutlaka tavsiye edilir ancak nasıl yanıt verileceği hakkında kesin bilgiler yoktur. Bilişsel bozukluğu olan yaşlı yetişkinlerde düşmeyi önleme için öneriler iyi belgelenmemiştir.

  • Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları ve Ağrı

Yaşlanma ile kas iskelet sistemi hastalıkları artmaktadır. Kas iskelet sistemi hastalıkları sonucu kalıcı ağrılar ile hareketliliğin azalması, işlevsel bozukluklar ve yaşam kalitesinde azalma görülmektedir. Küresel olarak artan hareketsiz yaşam tarzı ile artan hastalıklarla mücadele için aktif yaşam tarzına geçilmesi gerektiği görülmektedir. Ancak artan ağrılı kas iskelet sistemi rahatsızlıkları, insanın aktif yaşam tarzına geçmeyi büyük ölçüde sınırlamaktadır. Ağrılı kas iskelet sistemi rahatsızlıkları ile fiziksel aktivite kapasitesinin azalması arasında ilişki vardır ve bunun sonucunda fonksiyonel düşüş, kırılganlık ve bağımsızlık kaybı ile sonuçlanır.

  • Görme

Görme bozukluğu, yaşlı yetişkinlerde düşme faktörü olarak araştırılmayan bir konudur ancak önemli bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Yaşlı yetişkinlerde zayıf görme gözden kaçar çünkü görmenin azalma süreci yavaştır hatta bazen hiç farkedilmez. Glokomun neden olduğu bilateral görme alanı kaybı daha fazla düşme korkusu ile karşılaşılır. Görmeyi iyileştirmenin, travmatik olayların azalmasını ve hareket kabiliyetinin artmasını sağlar. Cochrane’nın bir çalışmasında göz katarakt ameliyatının düşme oranını azalttığını ortaya koydu.

  • İlaçlar

Birden fazla ilacın (4 veya daha fazla) ve belirli ilaçların kullanılması yürüme ve denge bozukluklarına ve düşme oranının artmasına neden olmaktadır. Özellikle merkezi sinir sistemine etkileri olan birçok ilacın yaşlı bireylerde reaksiyon sürelerini, hafızalarını, dengelerini ve beyin perfüzyonunu etkileyebileceğinden dolayı dikkatli verilmesi gerekiyor. Bunlardan bazıları opioidler, benzodiazepinler, diüretikler, vazodilatörler, tricyclic antidepresanlar, kas gevşeticiler,B- blokerler, antihistamin ilaçlar ve uyku ilaçlarıdır. Yaşlılarda kardiyovasküler rahatsızlıklar nedeniyle yaygın olarak kullanılan antiplatelet ajanlar ve antikoagülanlar düşmelere neden olabilmektedir.

  • Sarkopeni

Sarkopeni, iskelet kas kütlesi kaybı ve güç kaybı ile karakterize ilerleyici sendromdur. Fiziksel hareket kaybı, yaşam kalitesinin azalması ve ölüm gibi sonuçlara neden olmaktadır. 60 yaşından büyüklerde görülme prevelansı %30 dur. Yaşlılarda sarkopeninin başlangıç aşamasında tedaviler ileride yaşanabilecek yatağa bağımlılık durumuna engel olunabilir.

Fiziksel Muayene

Alt ekstremite eklemlerinin ve omurganın eklem hareket açıklıklarının (EHA) ve yumuşak dokular değerlendirilmelidir. Sık karşılaşılan durumlardan biri kalça ve diz ekstansiyonunu etkileyen iliopsoas ve hamstring gerginlikleri değerlendirilmelidir. Kaslardaki gerginlikler sonucu vücut ağırlık merkezini etkileyip denge kaybına neden olmaktadır ve sonucunda yürüyüş bozuklukları görülmektedir. Yaşlı bireylerde sık görülen kifoz vücut ağırlık merkezini etkilemektedir. Ayakkabı seçimi ise ; ayağa tam olan, rahat, geniş destek ve stabilite sağlayan adım atmaya kolaylık için hafif olmalıdır. Proprioseption (duyusal bozukluk) bozukluğu sonucu düşmelerde görülmektedir ve nörolojik muayene yapılması gerekir.

Egzersiz

Yaşlı erişkinler için egzersizin faydaları; esnekliği, dayanıklılığı, kuvveti ve dengeyi koruyup artırmaktadır. Kronik rahatsızlığı olan yaşlı yetişkine herhangi bir komorbiditenin gelişmemesi için kontrollü egzersiz yapılması gerekir. Egzersiz programı, fiziksel aktiviteyi artırmak için kademeli olarak planlanmalı. Yaşlı yetişkinlere kas kütlesi kuvvetlendirmek, kemik üzerine binen yükü artırmak için kas güçlendirme, yürüme, ağırlık taşıma önemlidir.

Meta analizlerde, egzersizin yaşlı yetişkinlerde doğru bir programda ilerlendiğinde düşmelerin azaldığı görülmüştür. Düşme riski olan bireylere Tai Chi gibi çok bileşenli ev egzersiz programı önerilebilir. Başka bir meta analizde ise dengeyi zorlayan ve haftada 3 saatten fazla süren programlarda yaşlı yetişkinlerde düşmenin %21 azaldığı görülmüştür. Araştırmacılar Parkinson hastalığı ve bilişsel bozukluğu olan kişilerde egzersizlerin düşmeyi önlediğini ancak inme geçirenler, bakım merkezlerinde yatanlarda, uzun süre yatan hastalarda egzersizin düşmeyi önlediğine dair kanıt görülmemiştir.

Yaşlılar İçin Egzersizler

Çevresel Değerlendirmeler ve Modifikasyonlar

Çevresel değerlendirme ve modifikasyonlar, toplulukta yaşayan yaşlı yetişkinlerin düşmeyi önlemede önemlidir. İş uğraşı terapisti tarafından yaşlı yetişkinin yaşadığı ortam değerlendirilerek ve düzenleme yapılarak düşmenin önüne geçilebilir. Bunlar; halıların düzenlenmesi, daha güvenli ayakkabıların tercih edilmesi, gece ışıklandırma kullanılması, varsa paspasların ayağa takılmayacak şekilde düzenlenmesi, merdiven korkuluklarının yapılması vb. şeklindedir.

Referanslar:
Cuevas-Trisan, R. (2017). Balance problems and fall risks in the elderly. Physical Medicine and Rehabilitation Clinics, 28(4), 727-737.

Avatar
Merve Koyuncu
Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon bölümünü bitirdim. Çeşitli eğitimler ile kendimi geliştirerek fizyoterapist olarak devam etmekteyim.

SOSYAL MEDYA

337BeğenenlerBeğen
8,635TakipçilerTakip Et
1,876TakipçilerTakip Et

POPÜLER YAZILAR

SON PAYLAŞILAN YAZILAR