Spor Yaralanmalarında İlk Yardım

Spor Yaralanmaları ve Sebepleri

Spor yaralanmaları kişiyi; kişinin müsabakalara katılımını, antrenmanlara katılımını veya fiziksel aktivite yapmasını engelleyen durumdur. Sebepleri kişisel ve çevresel olmak üzere ikiye ayrılır.

Kişisel faktörler;
  1. Yaş ve cinsiyet
  2. Fiziksel yapı
  3. Psikolojik faktörler
  4. Yaşam alışkanlıkları (uyku, beslenme vb. durumlar)
  5. Spor öncesi ısınma
  6. Daha önce geçirilmiş sakatlıklar ve kalitesiz rehabilitasyon
Çevresel faktörler;
  1. Yapılan sporun özelliği (temaslı veya temassız sporlar vb.)
  2. Sporun yapıldığı mekanın özellikleri
  3. İklim ve çevre koşulları
  4. Antrenör
  5. Hakem ve oyun kuralları
  6. Seyirci ve şiddet içeren durumlar

Spor Yaralanmalarında İlk Yardım

Spor yaralanmalarında ilk yardım, yaralanmadan hemen sonra yapılır. Spor yaralanmalarının büyük bir çoğunluğu hafif yaralanmalardır. Sahadaki tüm sağlık ekibi (doktor, fizyoterapist vb.)  yaralanma için hazır olmaları gerekir. 

Saha İçi Değerlendirmeler

Hayati belirtiler;
  • Nabız
  • Solunum hızı
  • Kan basıncı
  • Sıcaklık
  • Deri rengi
  • Pupiller
  • Pozisyon bozukluğu
Transfer (sporcunun saha içerisinde hareket ettirilmesi);
  • Yardımlı yürüme
  • Manuel taşıma
  • Sedye ile taşıma
  • Havuzdan çıkarılma (su sporlarıyla uğraşanlar için)
Hikaye;
  • Ağrının oluştuğu bölge veya bölgelere bakılır
  • Yaralanma mekanizmaları kontrol edilir
  • Anormal belirtiler bakılır
Gözlem;
  • Yaralanan bölgenin kontrol edilmesi gerekir
  • Sporcunun hareketleri gözlemlenir
Palpasyon (dokunarak değerlendirme);
  • Eklemler, kemikler, yumuşak dokular ve deri sıcaklığı değerlendirilir
Fonksiyonel testler;
  • Aktif eklem hareketi açıklığı, pasif eklem hareket açıklığı, dirençli manuel kas testi ve ağırlık taşıma gibi yöntemlerle değerlendirilir
Stres testi;
  • Ligamentlerin durumu kontrol edilir
Nörolojik testler;
  • Duyu testleri yapılır.
  • Motor testler yapılır.

Spor Yaralanmalarında Ön Tedavi

İstirahat; Yaralanan bölgenin istirahati  ve diğer bölgelerin aktif çalışması sağlanır. Aktiviteyi kısıtlayarak, yaralanmayı hızlandıracak streslerden korumayı amaçlar.

Soğuk uygulama; İlk 24 saatte 3 saatte bir 20 dk uygulanır. Ağrının, kas spazmının ve inflamasyonun azalmasını sağlar. Metabolizmayı hızlandırır. İki uygulama şekli vardır;

  1. Cryokinetics (soğuk uygulama ve hareket): Bu yöntem ağrıyı azaltır ve hareket sayesinde, oluşacak atrofi ve adezyonları (yapışmaları) önler.
  2. Cryostretch (soğuk uygulama ve germe): Ağrı hissini azaltır ve esnekliği arttırarak, kas spazmlarını azaltır.

Soğuk uygulamalarında donma tehlikesi, cilt yanığı, alerji gibi durumlar olabileceği için dikkat edilmesi gerekir.

  • Kompresyon; Ödemin kontrol altına alınması için yapılır. Yaralanma yaygınsa genel kompresyon elastik bandajlarla sağlanır. Kompresyon petleri de kullanılır. Buz torbası üzerine bandaj yapılabilir. Bandaj uygulaması “8” şeklinde veya spiral sarım şeklinde uygulanabilir.
  • Elevasyon; Yaralanan ekstremitede kalp seviyesi üzerine 2 saatte bir 20 dakika uygulamak gerekir. Kompresyondaki gibi ödemi kontrol altına almaya çalışıp, elimine edilmesi sağlanır.
  • Stabilizasyon; Yaralanmanın tipine ve derecesine göre bölgenin splint, bant vb. gibi desteklerle stabilize edilmesidir. Amacımız, yaralanan bölgeyi yeterince desteklemek ve çevredeki dokuların etkilenmesini azaltmaktır. Örnek ortez ve splintler;
  1. Ayak için; Topuk yükseltisi, kişiye özel ayak tabanlıkları, halluks valgus ortezi gibi destekler kullanılır.
  2. Diz için; Koruyucu dizlikler, cerrahi sonrası kullanılan braceler gibi destekler kullanılır.
  3. Dirsek için; Lateral epikondilit (tenisçi dirseği) bantları, medial epikondilit (golfçu dirseği) bantları kullanılır.
  4. Omuz için; Omuz askısı kullanılır.

CEVAP VER

Lütfen Yorum Yazınız
İsminizi Buraya Girin