Mental Retardasyon (Zeka Geriliği)

1- Mental Retardasyon (Zeka Geriliği) Nedir?

Günümüzde mental retardasyon anlamına gelen: “zihinsel özürlülük”, “zeka geriliği”, “mental yetersizlik”, “genel öğrenme bozukluğu” gibi terimler kullanılmaktadır. Zihinsel özürlülüğün birçok farklı disiplinlerdeki insanları etkilemesi sebebiyle çok farklı tanımlamaları yapılmıştır.

Mental retardasyonun birçok tanımı olmasına karşın, Amerikan Zihinsel Gerilik Birliği (AAMR-1992) tarafından zihinsel özürlülük; gelişim sürecinde ortaya çıkan, uyumsal davranışlardaki yetersizlikle birlikte, genel zeka fonksiyonlarında önemli derecede ortalamanın altında olması şeklinde tanımlanmıştır.

1994 yılında Amerikan Pediatri Birliğinin tanımlamasına göre mental retardasyon, iki temel özellik kriter alınarak açıklanmıştır.
Bu kriterler: IQ (Intelligence Quotient) skorunun 70’ten düşük olması ve sosyal, kişisel yeterlilik ve bağımsızlık seviyelerinde IQ seviyesi ile orantılı olarak değişiklik görülmesidir.

Mental retarde ya da zeka geriliği olan şahıslarda öğrenme, ilişki kurma, konuşma, iletişim, bağımsız yaşama fonksiyonları büyük ölçüde bozulmuştur. Mental retardasyon bir hastalık değildir. Genetik, çevresel, doğumsal birçok sebepten kaynaklanan çok çeşitli hastalıkların bir sonucudur. Mental retarde çocuklara bir takım şeyler öğretilebilir ancak bu öğrenme çok yavaş ve zordur.

2- Bireylere Hangi Durumlarda Zihinsel Özürlü Diyebiliriz?

a) Genel Zeka Testleri

Dünyada yaygın olarak kullanılan Stanford-Binnet’te 68 ve altındaki değerler, Wechsler’de 70 ve altındaki değerler ortalamanın altı olarak kabul edilir.

b) Uyumsal Davranışlardaki Yetersizlik

Uyumsal davranışlar, toplumda yaşamak, çalışmak ve rekreasyonel aktiviteler için gerekli olan hünerlerdir. Başka bir deyişle bireyin kendi yaşından ve kültür grubundan beklenen kişisel bağımsızlık ve sosyal sorumluluk ölçütlerini yerine getirmedir.
AAMR’nin tanımında belirtilen uyumsal davranış alanları şunlardır: İletişim, öz bakım, ev yaşamı, sosyal beceriler, toplumsal yararlılık, kendini yönetme, sağlık ve güvenlik, akademik işlevler, boş zamanları değerlendirme ve iş yaşamıdır.
Bu sayılan uyumsal davranışlarda 2 veya daha fazla limitasyon olması teşhis için yeterlidir.

c) Gelişimsel Süreçten Orijin Alma

Gelişim dönemlerinde  amaçlanan zihinsel gelişimin meydana geldiği dönemdir. En son yapılan tanımlamada bu yaş sınırı 18’dir. Böyle bir sınırlamaya gidilmesinin nedeni; zihinsel özürlülük durumunu, zihinsel işlevlerde gerilik ve uyumsal davranışlarda yetersizlik özellikleri gösteren diğer engel durumlarından ayırmaktadır.

3- Menal Retardasyon Nedenleri

Zihinsel özürlülüğe, genetik faktörler, doğum öncesi, doğum esnasında problemler (premature doğum ve düşük ağırlıkta doğum veya oksijensiz kalma), doğum sonrası görülen problemler (çocukluk çağı hastalıkları, kafaya alınan travmalar, çevresel zehirlenmeler), yoksulluk ve kültürel yokluk  ve erken çocukluk çağında beyin gelişiminin bozulmasına neden olan birçok faktör neden olabilir.

Mental retardasyona neden olan yüzlerce sebep bulunmasına rağmen etkilenen bireylerin 1/3’ünün nedeni hala bilinememektedir.

Yapılan araştırmalarda zeka geriliğinin yaygınlığı %1 olarak bildirilmektedir. Erkeklerde kızlara oranla iki katı daha sık gözlenir. Zeka geriliğinin görülme sıklığının erkeklerde fazla olmasının nedenleri olarak varsayılanlar şunlardır: Erkekler, merkezi sinir sisteminde hasar meydana getiren dış etmenlere daha dayanıksız görülmekte ve bu nedenle zihinsel gelişimleri etkilenmektedir. Erken doğum, yeni doğan ölümü ve ölü doğum gibi doğmalık anomaliler erkek çocuklarda daha sıktır. X-genine bağlı zeka geriliği gibi kalıtsal etmenler erkeklerde daha fazladır. Erkek çocuklar engellenmelere kızlardan daha fazla saldırganlıkla cevap verirler. Bundan dolayı, okul öncesinde ve ilkokulda yönetici ve öğretmenlerin bu gibi sorunlu erkek çocuklarla karşılaşma olasılığı ve bunların psikiyatrik ve zihinsel değerlendirilmeleri için uzmanlara gönderilmeleri daha sıktır.

4- Mental Retarde Çocukların Özellikleri

a) Motor Gelişim

Motor gelişim fiziksel gelişme ve büyüme ile bağlantılı olarak olgunlaşmaktadır. Metabolik ve endokrin bozukluklara ya da genetik mutasyonlara bağlı olarak fiziksel büyüme ve gelişme normal akranlarının gerisindedir.

b) Zihinsel Gelişim

Zihinsel geriliği olan bireylerin öğrenmeleri güç ve zaman alıcıdır.Öğrenme ve diğer aktivitelere gerekli zaman dilimi içerisinde dikkatlerini odaklamada başarısızdırlar. Dikkat süreleri kısa ve dağınıktır.

c) Dil Gelişimi

Zihinsel geriliği olan çocukların dil gelişim düzeyleri zeka yaşı düzeylerinden daha düşüktür. Alıcı dil düzeyleri ifade edici dil düzeylerinden daha yüksektir. Konuşmaya genellikle yaşıtlarından daha geç başlamakta, özürlerin şiddetine bağlı olarak yavaş ilerlemektedir.

d) Sosyal ve Duygusal Gelişim

Zihinsel geriliğe sahip bireylerin sosyal ve kişilik özelliklerinde tipik bazı özellikler görülmektedir. Güvensiz, başkalarına bağımlı, sabırsız, cesareti ve hırsı az, olayların sonunu merak etmez, ilgisiz, enerjisi az, sabırsız, sorumluluk almaz, başkalarının duygu ve düşüncesine önem vermez, duygusal iniş çıkışı sık, isteksiz vb. özellikler göstermektedir.

5- Mental Retarde Çocukların Sınıflandırılması

Zihinsel özürlülerle çalışan çeşitli disiplinlerden uzmanlar farklı sınıflandırmalar yapmışlardır. Yaygın olarak kullanılan iki sınıflandırma mevcuttur.

  • 1) Psikolojik Sınıflandırma

a) Hafif Zihinsel Gerilik:

IQ seviyeleri 52-68 arasındadır, dışarıdan bakıldığında fazla anlaşılmazlar. Diğer yaşıtlarına uyum sağlamada zorlanırlar.

b) Orta Zihinsel Gerilik:

IQ seviyeleri 36-52 arasındadır. Günlük aktiviteleri gerçekleştirmeleri için öğretim verilebilir, korumalı iş yerlerinde çalışabilirler.

c) Ağır Zihinsel Gerilik:

IQ seviyeleri 20-36 arasındadır, öz bakım aktiviteleri öğretilebilir fakat dilin gelişiminde, sosyal ve iş çevresinde zorluklara sahiptirler.

  • 2) Eğitsel Sınıflandırma
a) Eğitilebilir Zihinsel Engelliler
b) Öğretilebilir Zihinsel Engelliler
c) Ağır ve Çok Ağır Derecede Zihinsel Engelliler

 

6- Mental Retardasyonun Değerlendirmesi

Multidisipliner olarak değerlendirilen zeka geriliğinde psikologlar bilişsel, podiatrist ve klinik genetik uzmanları fiziksel tanı değerlendirmesi yaparlar.

7- Mental RetardasyondaTedavi

Zeka geriliğine yol açabilen durumların en uygun tedavisi korunmadır. Zeka geriliğine neden olabilecek durumlar konusunda bilgilendirme yaparak riskli durumlardan (akraba evliliği vb.) kaçınma, birlikte bulunabilen engel ve psikiyatrik bozuklukların tedavisi ile özel eğitim tedavide temel yaklaşımları oluşturur.

Mental retarde olanların çoğu öğrenme, gelişme, büyüme yeteneğine sahiptir. Bu şahısların büyük çoğunluğu verimli olabilir ve sosyal aktivitelere katılabilirler. Uygun eğitim servislerinde; bebeklik döneminde başlayacak eğitim, gelişim süreci boyunca hatta erken yetişkinlik dönemi boyunca sürdürülmelidir.

Eğitimin amacı zeka geriliği olan çocuğu ulaşabileceği en yüksek kapasiteye ulaştırmak, mesleki rehabilitasyon ve sosyal uyumu sağlamaktır. Çocuğun eğitim süreci boyunca eğitime ailenin de aktif katılımı sağlanmalıdır.

 

Mental retardasyonlu çocuklara yapılacak eğitimin özellikleri :
  • Eğitimde çocuğun ilgisini çeken, yaşına uygun, materyaller kullanılmalı,
  • Çocuğa verilecek bilgi ve talimatlar, kısa ve anlaşılabilir olmalı, ilerleme küçük adımlarla olabilir,
  • Verilen her talimat kontrol edilmelidir,
  • Kendine yakın zeka seviyesindekilerle aynı ortamda eğitilmelidir,
  • Çocuğu öğretilen görev ve beceriler çok sık tekrarlanmalı ve okul dışında da eğitim devam ettirilmelidir,
  • Öğretilecek şeyler küçük parçalara bölünmeli sonra birleştirilmelidir.

 

Kaynakça
1-Ün,N.&Çoknaz,H.(2003)”Mental Retardasyon ve Spor”.Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.2003-2(7):172. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/154823
2-Doğangün,B.(2008).”Özel Eğitim Gerektiren Psikiyatrik Durumlar”.İ.Ü. C errahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri.2008:158-158-160.
3-http://www.fztozdemir.com/mental-retardasyon-nedir/
4-https://fizik-tedavi.org/mental-retardasyon/

CEVAP VER

Lütfen Yorum Yazınız
İsminizi Buraya Girin