Gebelik ve Egzersiz

Pelvik ve Abdominal Bölge Anatomisi

Pelvis (leğen kemiği) ilium – ischium ve pubis denilen 3 kemikten oluşur. Bunlar önde orta hatta sympyhsis pubisi, arkada ise sacrumla birleşerek sacroiliak eklemleri oluştururlar. Doğum sırasında bu kemikler fetüsün geçeceği bir kavite oluştururken, gebelik sırasında salgılanan relaksin hormonu da bu geçişi kolaylaştırır.
Pelvis üstte “yalancı pelvis” altta “gerçek pelvis” olmak üzere iki kısıma ayrılır. Gerçek pelvis fetüsün geçişine uygun olan kısımdır.

Karnın orta hattındaki çizgiye “linea alba” denir. Rectus abdominis kası linea albaya her iki taraftan da tutunur. Gebeliğin sonuna doğru büyüyen uterus abdominal kasları gerer ve rectus abdominis kasının orta hattan bir miktar ayrılmasına sebep olur. Konnektif bir doku olan line albanın da bu dönemde gevşemiş olması bu ayrılmaları kolaylaştırır. Rectus abdominis kasının esas fonksiyonu omurgayı fleksiyona getirmektir. Bir başka abdominal kas olan internal ve eksternal oblik kaslar ise omurgayı lateral fleksiyon ve rotasyona getirirler. Transversus abdominis kası da intrabdominal basıncın korunmasında önemli role sahiptir.

Pelvik taban kasları pelvik ve abdominal organları desteklerler. Pelvik taban kası “levator  ani” dir. Bu kas pubococcygeus, iliococcygeus, ischiococcygeus ve puborektalis bölümlerinden oluşur. Bu kaslar sacral ve pudental sinir köklerinden inerve olurlar, bu kasların kasılması kontinansı sağlar. Gebelik ve doğum sırasında pelvik kas ve sinirlerin tramvaya uğraması nedeniyle kas zayıflığı sık görülen bir durumdur.

Üreme Organları

1- Dış üreme organları:
Mons pubis,
Labium major ve minor,
Klitoris ve
Vestibuldan oluşur

2- İç üreme organları:
Overler,
Uterus,
Tuba uterina (fallopian tüpü),
Vajinadır.
Uterus üst (fundus), gövde ve aşağıda vajinaya açılan alt (serviks) kısımlarından oluşur.
Ovulasyondan sonra overlerden atılan çatlamış ovum, tuba uterinalar ile uterusa getirilir. Fertilizasyonda ovum uterusta endometrium tabakalarına yerleşir, fertilizasyon gerçekleşmezse tabakalar atılır. Bu olaya mensturasyon denir. Gebelik gerçekleşirse uterus bebeğe ve plesantaya uyum sağlamak için büyür.

Gebelik Fizyolojisi

-İlk işareti amenore (Mensturasyonun kesilmesidir)
-Uterus büyür, kas lifleri kalınlaşır.
-Gebelik ilerledikçe, uterus yukarı yükselir.
-Uterus aktivitesi 20. haftada hissedilebilir (Braxton Hicks kontraksiyonları)
-Altıncı haftadan itibaren gelişen plesanta, fetüsün beslenmesi ve gebeliğin devamı için hormon salgılar.
-14. haftada kalp atışı saptanabilir.
-16-18. haftalarda hareketler anne tarafından hissedilebilir.
-Progesteron düz kas tonusunu azaltır, göğüslerde büyümeye ve süt üretimi için yağ depolanmasına yol açar.
-Östrojen uterusun büyümesini sağlar ve su tutulumuna neden olur.

Gebelikte Görülen Değişiklikler

1) Postüral Değişiklikler
Kilo alma, kan volumünün artması ve uterustaki ventral büyüme nedeniyle gravite merkezi değiştiğinden, kadın dengesini sağlamak için gövdesini geriye doğru verir.
Pelvisin anteriora yer değiştirmesi
Lumbal lordozda artma
Kifozda artma
Servikal lordozda artma
Başta öne protrüzyon
Ayakta pronasyon, dizlerde HE görülür.
Postüral değişiklikler doğumdan sonra 12 haftaya kadar devam edebilir.

2) Eklemler ve Konnektif Doku Değişikliği
Relaksin, progesteron ve östrojen seviyelerinin değişikliğinden dolayı, kollajen metabolizması da değişir ve konnektif dokunun esnekliği artar.
Ligamentlerin laksitesinin artması ile eklem stabilitesi azalır.
Uterus abdomene doğru yükseldikçe göğüs çapı 10-15 cm kadar artar.

3) Kas İskelet Sistemi Değişiklikleri
Rectus abdominis gebelik ilerledikçe uzar ve genişler.
Linea albada çatallanmalar oluşur.
Pelvik taban kasları gebelik sürecinde gerilime, vajinal doğum sırasında ise travma ve yırtılmaya maruz kalırlar.
Günümüz çalışmalarına göre derin abdominal kasların istemli aktivitesi ile pelvik kasların aktvitesinin arttığı bulunmuştur.
Pectoral kaslar kısalır, rhomboid kaslar gerilir.
Kalça fleksör ve lumbal ekstensörleri kısalır.

4) Renal Sistem
Glomerular filtrasyon hızı artar.
Serum kreatin, üre ve ürik asit değerleri azalır.
Uterusun genişlemesine bağlı olarak görülen üreter obstrüksiyonu sonucu mesane kompresyonu meydana gelir.
Üriner stres inkontinans ve urge inkontinans gebelikte sık karşılaşılır.
İdrar yolu enfeksiyonuna yatkınlık artar.

5) Kardiyovasküler Sistem
Kalp hızı, kan hacmi artar.
Plazmadaki artış kırmızı kan hücresi artışından fazla olduğu içi hemoglobin düşer.
Gebelik fizyolojik anemisi görülebilir. Gebeliğin başlarında görülen yorgunluk ve halsizliğin nedeni olarak gösterilebilir.

6) Solunum Sistemi
Progesteron solunum sisteminin CO2 ‘ye duyarlılığını arttırır.
İstirahat solunumu artar.
Abdominal solunumdan çok kostal solunum yapılır.

7) Deri
Özellikle abdomen, meme, uyluğun iç kısımlarında ve iliak krista çevresinde çatlaklar görülür.

Gebelikte Egzersiz

Gebelik döneminde yapılan düzenli ve uygun egzersizlerin mental ve fetal sağlık üzerine olumlu etkilerinin olduğu bilinmektedir.

NEH (Normal Eklem Hareketi) egzersizleri
Germe: Boyun ekstensörleri, pektoraller, hamstring, kalça addüktörleri, kalça fleksörleri, gövde lateral fleksörleri
Kedi deve egzersizi
Çengel yatış pozisyonunda posterior pelvik tilt egzersizi
Kuvvetlendirme: Kalça abdüktör ve addüktörleri, gövde lateral fleksörleri.
Yoga
Tai chi
Pilates
Su içi egzersizler
Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri)

Kegel Egzersizleri

• Bu egzersizde kişi bacaklarını hafif açarak, uyluk ve dizleri desteklenmiş olarak yatar veya oturur. Sanki idrar veya gaz geçişini durduruyormuşçasına kaslar kasılır. İdeali bu pozisyonda 10 saniye durup, 10 saniye dinlenmektir.
• Gluteal bölge, abdominal ve uyluk kasları kasılmamalıdır. İlk uygulamada 3 tekrarla başlanır. Bu kontraksiyonları kişinin günlük aktiviteleri sırasında da yapması istenir.
• Egzersizin 24 saatte 6 veya 8 defa yapılması önerilmektedir. Bu egzersizler yan, ayakta, emekleme gibi değişik pozisyonlarda da yapılabilir
• Egzersiz programı düzenli olarak en az 6-8 hafta devam etmeli ve belli bir tonüse ulaşınca ömür boyu devam edilmelidir. İki hafta sonra egzersizin fizyolojik etkileri ortaya çıkmaya başlar, 6-8 haftada şikayet azalır, 3 ya da 6 ayda da düzelme olur. Yaşlı hastalarda egzersize yanıt alınması için daha uzun bir süre geçebilir.
• Kegel egzersizleri hamilelerin normal doğuma hazırlanmasında ve doğum sonrası vajinanın eski sıkılığına dönmesinde etkilidir.

 

KAYNAKÇA:
Yakut, E (Ed) & Kayhan, H (Ed). Tidy’s physiotherapy. (2003)

https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/20957/mod_resource/content/1/kegel.pdf
Karaduman, A (Ed) & Yılmaz, Ö (Ed).Fizyoterapi ve rehabilitasyon /genel fizyoterapi. (2016)

 

 

CEVAP VER

Lütfen Yorum Yazınız
İsminizi Buraya Girin