10 Soruda Ayna Terapisi

1- AYNA NÖRON NEDİR?

Ayna nöron sistemi: Fronto-parietal bölgede ayna nöronların oluşturduğu, temel öğrenme fonksiyonundan sorumlu motor bir ağdır. Ayna nöronları ilk kez fantom (hayalet) ağrısını azaltmak amacıyla terapilerinde kullanan V.S Ramachandran bunun önemini:
“Ayna nöronlar bilim dünyası için DNA’nın keşfinden bile daha önemli bir aşamadır.”
diyerek belirtmiştir. Beynimizdeki nöronların yaklaşık %20’si ayna nöron özelliği taşır.

2- AYNA NÖRONLAR NASIL KEŞFEDİLDİ?

1990 yılında yapılan bir incelemede maymunların muza uzanırken uyarılan nöronlarının, başka biri muza uzanınca da uyarılması Rizzolatti ve ekibinin dikkatini çekti. Maymunlarla başlatılan deney, insanlarda devam ettirildi ve bu deneylerde maymun beyninde aktifleşen F5 alanındaki nöronların insanlarda daha yoğun olarak Broca alanında bulunduğu tespit edildi.

3- AYNA NÖRONLAR NE İŞE YARAR?

Ayna nöronlar Broca alanıyla, motor alanlarla ve limbik sistem ile ilişki içerisinde olup, karşıdaki kişi ne yapıyorsa beyinde de aynısının tekrar edilip öğrenme kalıplarının gelişmesini ve hareketin amacının beyinde kodlanmasını sağlarlar.

4- AYNA NÖRONLARIN SOSYAL YÖNÜ VAR MIDIR?

Ayna nöronların karşımızdakinin davranışlarını anlama, kompleks davranışları taklit etme, yorumlama ve davranış modelleri oluşturma gibi sosyal yönleri de bulunmakta, empati kavramının nörobiyolojik karşılığı gibi tanımlamalar da yapılabilmektedir. Kurulan bu empati sayesinde örneğin; merdivenden düşen birini gördüğümüzde aynı olayı kendimiz yaşıyormuş gibi hissederiz, çünkü ayna nöronlar gördüklerimizle kendi deneyimlerimizi eşleştirmemizi sağlar.

5- AYNA NÖRON-OTİZM İLİŞKİSİ VAR MIDIR?

Normal bireylerde 8-12. ayda sosyal tanımlamaların ve jestlerin oluşmaya başlaması beklenir. Bu cevaplarda problem yaşayan Otizm, Down Sendromu ve Asperger Sendromlu bireylerde, ayna nöron mekanizmasının arızalı olduğu düşünülmektedir. Ayna nöronlar ile motor nöronlar arasında sıkı bir bağ vardır. Hareketi anlamak ve taklit etmek için birlikte çalışırlar. Fakat bu bağ, otizmli çocuklarda çok azdır. Bu yüzden otizmli bireyler ayna nöronların hem motor aktivitesinden hem de sosyal içeriğinden yararlanmada sorun yaşarlar.

6- AYNA NÖRONLAR NASIL AKTİFLEŞİR?

Ayna nöronlar hareket hem yapılırken hem de izlenirken ateşlenirler. Yani algılanan harekete karşı beynimizde sinirsel bir refleks oluşur. Bu fonksiyon hareketin algı ve üretiminin iki farklı bilişsel süreç olmayıp aksine bir bütünün ayrılmaz parçaları olduklarının da en önemli göstergesidir.

7- AYNA TERAPİSİ HANGİ HASTALIKLARDA KULLANILIR?

Ayna terapisinin günümüzde inme, ihmal (neglect) sendromu, kompleks bölgesel ağrı sendromu, fantom ağrısı, tendon yaralanmaları, periferik sinir yaralanmaları sonrası oluşan duyu ve motor kayıplar, koordinasyon bozuklukları, serebral palsy, beyin tümörü, spinal kord hasarı sonrası nöropatik ağrı ve son yıllarda sıkça üzerinde durulan kronik ağrı gibi birçok hastalıkta kullanılabilmektedir. Yapılan çalışmalarda bu tedavinin en çok üst ekstremite distalinde etkili olduğu saptanmıştır. Fantom ağrısı ve RSD’de etkili olduğunu gösteren çalışmalar olsa da etki mekanizması hala net olarak bilinmemektedir.

8- NEDEN AYNI TERAPİSİ UYGULUYORUZ?

Geleneksel terapiler hasta taraf hemisferin re-organizasyonuna ağırlık verirken, ayna tedavisi sağlam ekstremiteye yönelik bir tedavidir. Hasarlı ekstremiteye kortikal ve spinal motor uyarılar göndererek yani beyinde bir nevi illüzyon etkisi yaratarak duysal ve motor geri bildirimler almayı hedefler. Ayna tedavisiyle ağrılı tarafın uzaysal eşleşmesi artar. Ayrıca bu tedavi sadece motor aktivitede artış sağlamakla kalmaz, duysal aktivite üzerinde de etkilidir. Etkilenmemiş taraf hareketlerinin aynadaki yansımasının izlenmesiyle bazı nöronlar deşarj olur ve bu sayede karşı taraf motor korteks de uyarılır. Motor korteksin uyarılması da fonksiyonel iyileşmeyi kolaylaştırmak için kortikal reorganizasyonu fasilite eder.

9- AYNA TERAPİSİ NASIL UYGULANIR?

Sağlam ekstremite ayna önüne, diğer ekstremite de aynanın arkasına konur. Önemli nokta ise hastanın sürekli aynaya bakarak ekstremite hareketlerine odaklanması ve hasarlı ekstremitesini görmemesidir. Hasta sağlam ekstremiteyi hareket ettirince aynada simetrik görüntüler oluşur ve hasta bunu hasarlı ekstremitesinin hareketi gibi algılar. Böylelikle ağrıya yol açan döngü kırılmaya çalışılır ve normal hareket algısı geliştirilir. Bu tedavi hareketle ilgili bir çeşit sanal gerçeklik yaratmak gibidir.

10- AYNA TERAPİSİNİN FİZYOTERAPİDEKİ ROLÜ NEDİR?

Beynimizin organizasyonu oldukça dinamik ve çapraz bir etkileşim içinde olduğundan dolayı ayna nöronlar bazı nörolojik problemlerde kullanılabilir. Ampute hastanın fantom ağrısını “öğrenilmiş paralizi” hipoteziyle açıklayabiliriz. Hasta paralizi ekstremitesini her hareket ettirmek istediğinde görsel ve proprioseptif olarak ekstremitenin hareket etmediği geri bildirimini alır ve bu geri bildirim beyin tarafından öğrenilir. Ayna tedavisinin fizyoterapide kullanılmasındaki amaç beyni yeniden eğitmek ve öğrenilmiş kullanmamayı ortadan kaldırmaktır. Bu yaklaşımda beyin kaybedilen fonksiyonları tekrar kazanmak için çalışır. Çünkü motor korteks tekrarlı kas aktiviteleri ile düzenlenebilir ve bu durum nöral plastisite kavramını destekler. Fonksiyonel manyetik rezonans görüntülemeleri ile de bu hipotez desteklenmiştir. Ayna tedavisinin üst ekstremitelerde etkinliğinin araştırıldığı bazı çalışmalarda; eklem hareket açıklığı, hareketin hız ve doğruluğunda iyileşmeler; kavrama gücü, kronik inmeli hastalarda motor iyileşmede gelişmeler olduğu görülmüştür. Bu nedenle ayna tedavisi geleneksel tedavi yöntemleri ile kombine edildiğinde fonksiyonel iyileşmeye katkı sağlanabilir.

1 Yorum

CEVAP VER

Lütfen Yorum Yazınız
İsminizi Buraya Girin